Zespół badaczy opracował zautomatyzowaną analizę 619 khipu - zabytkowych urządzeń sznurkowych z imperium inkaskiego (1400-1532) - zawartych w publicznej bazie Open Khipu Repository. Khipu to obecnie największa zagadka archeologiczna - mimo iż były głównym medium rejestracyjnym inków, ich system pozostaje niedecyfrowany. Naukowcy inżynieryzowali 27 cech strukturalnych dla każdego khipu i zastosowali trzy metody analizy: nienadzorowane grupowanie UMAP i HDBSCAN, nadzorowaną klasyfikację z gradient boosting dla określenia proweniencji oraz interpretację SHAP do wskazania kluczowych wyróżników.
Wyniki są obiecujące. Nienadzorowane grupowanie wydzieliło trzy wyraźnie różne strukturalne grupy khipu (silhouette = 0,769), podczas gdy klasyfikacja proweniencji osiągnęła F1 = 0,86 w rozróżnianiu stylu imperialnego Późnego Horyzontu inkaskiego. Analiza SHAP ujawniła, że kierunek skrętu sznurka jest dominującym dyskryminatorem khipu imperialnych. Szczególnie interesujące jest odkrycie, że jedna z wydzielonych grup nie odpowiada geograficznym regionom, lecz dziewietnastowiecznym europejskim kolekcjom muzealnym - co sugeruje, że kolonialnie praktyki akwizycji są zakodowane w strukturze badanych artefaktów.
Współautorzy niezależnie zweryfikowali teorię struktury recto/verso (dwupółkowej) sześciu khipu z Doliny Santa zaproponowaną przez Medrano i Urtona, posługując się wyłącznie publiczną bazą danych bez fizycznego dostępu do oryginalnych obiektów. Dane stanowiące o tym, że porządek sekwencji typów węzłów (n-gramy) nie odgrywa istotnej roli - co jest ważnym negatywnym wynikiem metodologicznym dla przyszłych badań nad deszyfracją khipu.